Giai đoạn 1976-1990 đánh dấu bước chuyển biến quan trọng của Bảo tàng Việt Bắc – một đơn vị từng mang chức năng khảo cứu vùng miền, trở thành cái nôi đặt nền tảng cho sự ra đời của Bảo tàng Văn hoá các Dân tộc Việt Nam ngày nay.
Năm 1976, sau khi Khu tự trị Việt Bắc giải thể, Bảo tàng Việt Bắc chuyển về trực thuộc Bộ Văn hoá. Đây là mốc đánh dấu bước thay đổi căn bản về định hướng phát triển. Thay vì chỉ là bảo tàng mang tính chất khảo cứu tổng hợp của một khu tự trị, Bộ Văn hoá đã định hướng bảo tàng chuyển sang mô hình chuyên ngành, tập trung vào văn hoá – dân tộc học của vùng miền núi phía Bắc.
Hội nghị toạ đàm về việc chuyển hướng nội dung trưng bày của Bảo tàng Việt Bắc, ngày 26/11/1976.
Trong giai đoạn 1977-1979, bảo tàng tập trung củng cố nhân lực, tổ chức, bổ sung cơ sở vật chất và thực hiện nhiều cuộc trưng bày lưu động tại các tỉnh như Bắc Thái, Lạng Sơn, Cao Bằng,… cũng như đón tiếp nhiều đoàn khách trong và ngoài nước đến tham quan học tập.
Triển lãm lưu động của Bảo tàng Việt Bắc phục vụ nhân dân huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, tháng 11/1977.
Đoàn cán bộ của nước bạn Lào tham quan Bảo tàng Việt Bắc, tháng 3/1978.
Năm 1979, chiến tranh biên giới phía Bắc buộc bảo tàng phải sơ tán hiện vật nhiều lần để bảo vệ kho tàng quý giá.
Ngôi nhà của ông Lý Thanh, xã Yên Lãng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Nơi cất giữ hiện vật của Bảo tàng Việt Bắc trong những năm sơ tán
Năm 1980, một cột mốc tích cực xuất hiện: phòng trưng bày “Bác Hồ sống và hoạt động ở Việt Bắc” được mở cửa. Đây không chỉ là hoạt động chuyên môn mà còn là bước thử nghiệm trong tư duy trưng bày theo chủ đề, tạo tiền đề cho tư duy trưng bày văn hoá – dân tộc học sau này.
Ngày 19/10/1981, Hội thảo khoa học “Một số vấn đề lịch sử văn hoá các dân tộc Việt Bắc” được tổ chức xác định hướng nội dung và mô hình hoạt động của Bảo tàng Việt chuyển sang nghiên cứu, sưu tầm và trưng bày văn hoá nghệ thuật các dân tộc bao gồm các tỉnh Việt Bắc và nhiều tỉnh miền núi lân cận.
Từ năm 1981 đến 1983, hàng chục cuộc điền dã dân tộc học đã diễn ra, mang lại nguồn tư liệu và hiện vật phong phú.
Cán bộ Nghiên cứu, sưu tầm của Bảo tàng Việt Bắc trao đổi, khai thác thông tin câu chuyện hiện vật ở xã Đà Vị, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang, tháng 8/1985.
Ngày 02/09/1984, bảo tàng khánh thành hai phòng trưng bày dân tộc học đầu tiên với nội dung giới thiệu 19 dân tộc thuộc các nhóm ngôn ngữ Việt – Mường, Tày – Thái, Mông – Dao và Nam Á. Đây là dấu mốc quan trọng giúp Bảo tàng Việt Bắc bước sang một giai đoạn mới, vận hành như một bảo tàng dân tộc học thực thụ.
Góc trưng bày văn hóa dân tộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái, năm 1984.
Năm 1985, bảo tàng tiếp tục hoàn thiện nội dung với phòng trưng bày “Thành tựu văn hoá mới của các dân tộc Việt Bắc”, đồng thời ổn định hệ thống trưng bày tiền sảnh theo hướng dân tộc học.
Ông Đỗ Đức Lợi và ông Diệp Trung Bình, cán bộ Nghiên cứu, sưu tầm của Bảo tàng Việt Bắc vượt qua sông Cánh Cháp, đến bản Soóng Con, xã Tam Thái, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An để sưu tầm tài liệu, hiện vật về dân tộc Thổ, ngày 19/11/1989.
Năm 1989, Bảo tàng Việt Bắc vinh dự đón Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến thăm và trồng cây đa lưu niệm tại khuôn viên bảo tàng, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với công tác bảo tồn văn hoá các dân tộc, đồng thời khẳng định vị thế ngày càng rõ nét của Bảo tàng Việt Bắc trong hệ thống bảo tàng Việt Nam.
Đồng chí Phạm Văn Đồng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng tham quan và trồng cây đa lưu niệm tại Bảo tàng Việt Bắc, ngày 11/10/1989.
Hội thảo khoa học “Nâng cao hoạt động của Bảo tàng Việt Bắc” diễn ra ngày 20/01/1990, giới chuyên môn và đại diện Bộ Văn hoá khẳng định Việt Nam chưa có bảo tàng dân tộc học cấp quốc gia, đồng thời yêu cầu Bảo tàng Việt Bắc chuyển hoàn toàn sang mô hình chuyên ngành lịch sử – văn hoá dân tộc tiền đề của Bảo tàng Văn hoá các dân tộc Việt Nam ngày nay.
