Bằng những dụng cụ như bản khắc gỗ, giấy in tranh ( giấy màu, giấy dó, giấy điệp), màu, khách tham quan được cán bộ Bảo tàng hướng dẫn và thử nghiệm cách in tranh. Nhiều đối tượng khách: khách nước ngoài, người lớn, sinh viên, học sinh hay trẻ em rất thích thú và ấn tượng với những bản khắc với nhiều chủ đề khác nhau như Đánh ghen, Hứng dừa, Đám cưới chuột, Bé ôm vịt,…và sau khi kết thúc trải nghiệm, ai cũng rất vui và phấn khởi vì đã tạo nên được những sản phẩm cho riêng mình và bạn bè.

Hoạt động trải nghiệm lần này không chỉ góp phần đưa công chúng đến với làng nghề và cách in tranh dân gian nổi tiếng ở Việt Nam, mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ tiếp cận và gìn giữ những giá trị di sản văn hóa truyền thống qua những hoạt động thiết thực và bổ ích tại Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Ảnh:Chị MIEKE du khách nước ngoài, tham gia hoạt động in tranh dân gian Đông Hồ. Chị  rất phấn khởi khi tự in được 1 bức tranh bằng chất liệu màu tự nhiên.
Ảnh: Hàng trăm học sinh mỗi ngày xúm quanh không gian in tranh dân gian Đông Hồ với niềm đam mê, phấn khởi vì mình đã làm một việc có ý nghĩa, có sản phẩm của chính mình.
Ảnh: Các bậc phụ huynh đưa con đi tham quan, cả nhà cùng tham gia hoạt động in tranh, người giữ khuôn, người lấy  màu để tạo ra một sản phẩm chung, vun đắp niềm vui, hạnh phúc gia đình.

Với ý nghĩa đó, ngày 18/5/2011, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tổ chức buổi giao lưu tọa đàm với chủ đề “Hiện vật bảo tàng sống trong ký ức” cùng những hoạt động trải nghiệm thực tế tại khu Trưng bày ngoài trời của bảo tàng.

Buổi tọa đàm xoay quanh câu chuyện về quá trình canh tác lúa và chế biến lương thực của một số tộc người như: chiếc gầu dai, cối xay lúa, cối giã gạo…Đồng thời, hướng dẫn khách tham quan cùng trải nghiệm qua các hoạt động: Tát nước tại ao làng, xay thóc, giã gạo bằng chày tay…Qua đó giúp khách tham quan cảm nhận được nỗi vất vả nhọc nhằn của người nông dân Việt Nam.

Tọa đàm là nơi giao lưu, trao đổi, giữa chủ nhân hiện vật với khách tham quan, tạo mối liên kết giữa bảo tàng với công chúng, giúp mọi người hiểu được vai trò của bảo tàng với đời sống xã hội, đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Đây cũng là một trường học giáo dục thế hệ trẻ lòng yêu nước, niềm tự hào về nền văn hóa truyền thống các dân tộc Việt Nam.

Đây là dịp để các em có điều kiện tiếp cận và tìm hiểu những nét đặc trưng văn hóa truyền thống của các dân tộc Việt Nam qua hệ thống trưng bày trong nhà, ngoài trời của Bảo tàng. Nội dung của chương trình tham quan tập trung giới thiệu về 4 loại hình nhà ở của các tộc người: Kinh, Thái, Hmong và Êđê gắn với các vùng cư trú: Vùng đồng bằng Bắc bộ, Thung lũng, Núi cao phía Bắc, Trường Sơn – Tây Nguyên.

Thông qua buổi tham quan thực tế kết hợp với những tài liệu hiện vật về nhà ở của các tộc người được trưng bày ở Bảo tàng, giúp các em hiểu được một số đặc trưng cơ bản về nhà ở của các tộc người: Việt, Thái, Hmong, Êđê. Từ đó giúp các em tiếp cận được nội dung trưng bày một cách hiệu quả nhất.

Tham gia chương trình này, các em có cơ hội thể hiện tài năng sáng tạo của mình bằng việc sử dụng tài liệu tham quan được phát để trả lời các câu hỏi về nhà ở của một số dân tộc. Sau đó, các em tham gia thi vẽ tranh theo chủ đề tham quan.

Kết thúc chuyến tham quan và trải nghiệm Ban tổ chức đã lựa chọn những bức tranh đẹp và trao phần thưởng nhằm động viên khích lệ các em học sinh.

Buổi tham quan đã thu hút được trên 500 lượt học sinh, đang tham gia sinh hoạt hè tại các địa phương trên địa bàn TP. Thái Nguyên như: Phương Trưng Vương, Hoàng Văn Thụ, Đồng Quang, Quang Trung và Cung thiếu nhi TP Thái Nguyên, chương trình tham quan – trải nghiệm với chủ đề “Nhà ở truyền thống của một số tộc người ở Việt Nam” đã tạo ra một sân chơi bổ ích cho các em trong những ngày hè sôi động.

Đặc biệt, trong thời gian diễn ra triển lãm :Búp bê truyền thống Nhật Bản”, khách tham quan còn được trải nghiệm mặc trang phục Kimono, Yukata truyền thống của Nhật Bản và  một số trang phục truyền thống các dân tộc Việt Nam như Chăm, Ê đê, Khơ Mer, Thái, Mông và tổ chức các trò chơi dân gian như:Chơi ô ăn quan, rải ranh, chơi chuyền…

Đây là những hoạt động thiết thực và bổ ích đối với các thế hệ trẻ, nhằm tuyên truyền và giáo dục các giá trị văn hóa và sinh hoạt văn hóa, vui chơi truyền thống dân gian đang ngày càng bị mai một và lãng quên, góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lối sống lành mạnh và hữu ích.

Một số hình ảnh về hoạt động giáo dục, trải nghiệm :

Ảnh: Không gian trải nghiệm gấp hình bằng giấy

Ảnh: Không gian tô tượng

Ảnh: Khách tham quan trong trang phục truyền thống dân tộc Việt Nam và Kimono Nhật Bản.

Ở lứa tuổi này tuy các em đã có những khái niệm đơn giản về không gian, thời gian và địa điểm, biết thể hiện những cảm xúc của mình về thế giới xung quanh, nhưng để giáo dục di sản văn hoá qua các hiện vật trưng bày tại Bảo tàng là rất phức tạp. Vì vậy, để đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ mầm non, cán bộ Bảo tàng phải tìm hiểu tâm sinh lý các em, nghiên cứu những tài liệu giảng dạy ở trường học để áp dụng vào môi trường ở Bảo tàng kết hợp “chơi mà học” là phương pháp chủ đạo của Bảo tàng.

Sau khi được cán bộ thuyết minh hướng dẫn tham quan hệ thống trưng bày trong nhà và ngoài trời, các em được tham gia một số trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi như kéo co, nhảy dây, gánh rạ, mèo đuổi chuột, bịt mắt bắt dê…Bước đầu hoạt động thử nghiệm này đã mang lại những kết quả tốt được các em và giáo viên rất nhiệt tình, hưởng ứng. Dự kiến trong thời gian tới, Bảo tàng sẽ xây dựng và triển khai chương trình giáo dục thường xuyên cho các em, trong đó tổ chức nhiều trò chơi dân gian để các em vừa được học và vừa được chơi khi tham quan Bảo tàng. Không chỉ riêng đối với các trường mẫu giáo, Bảo tàng cũng đang xây dựng các chương trình giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên đề/định kì theo từng nhóm đối tượng như học sinh tiểu học, học sinh THCS, học sinh THPT, sinh viên…

Một số hình ảnh về công tác giáo dục mầm non của Bảo tàng trong 3 tháng đầu năm 2013.

Các em Trường mầm non bê tông đang chơi trò chơi kéo co.

Các em trường mầm non 1/5 tham quan hệ thống trưng bày trong nhà

Khách tham quan được chia theo các loại sau:
Các nhà hoạt động chính trị, lãnh đạo, Nhà nước: là những người hoạt
động trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan quản lý hành chính, cơ quan pháp luật. Đó là những người am hiểu và nhạy cảm về chính trị, về chủ chương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Người hướng dẫn phải lịch sự, trân trọng, tự tin, nói ngắn gọn. Giới thiệu khái quát nội dung và giải pháp trưng bày theo các tổ hợp. Trong mỗi phòng trưng bày, có thể dừng lại ở một hoặc hai tổ hợp nào đó để đối tượng xem và nhớ lại những kỷ niệm mà chính bản thân họ đã từng được sống, sinh hoạt với đồng bào trong thời kỳ kháng chiến hoặc trong quá trình hoạt động cách mạng.
Các nhà khoa học, trí thức là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, lịch sử, triết học, giáo viên, văn nghệ sĩ, nhà văn hoá… Cong trong kinh doanh lại càng hết sức đa dạng, với nhiều thành phần, cấp bậc, tính chất, trình độ, quy mô, ngành nghề kinh doanh khác nhau. Họ có những đòi hỏi khác nhau về mục đích, nhu cầu hưởng thụ khi tham quan Bảo tàng.
Tuy vậy họ có những đặc điểm chung cơ bản khi tham quan Bảo tàng đó là tính nghiêm túc, khẩn trương, tiết kiệm thời gian và thích chất vấn. Do vậy người hướng dẫn phải có tác phong khẩn chương, năng động, nghiêm túc. Giới thiệu ngắn gọn, chính xác và xúc tích.
Học sinh, sinh viên: là đối tượng đến tham quan Bảo tàng đông đảo và cũng là đối tượng hiếu kỳ, họ là những người trong lứa tuổi vị thành niên và thanh niên là lứa tuổi hiếu động, ham hiểu biết và đa dạng về trình độ, quan điểm, tính cách, nhân cách, tâm tư nguyện vọng. Khi đến Bảo tàng họ có nhiều mục đích khác nhau với những nhu cầu đòi hỏi hết sức phức tạp. Mặt khác cách thức tham quan Bảo tàng ở đối tượng này cũng đa dạng như đi theo đoàn đông vài chục có khi vài trăm, đi theo tốp vài ba người, đi cá nhân lẻ một, hai người. Họ là những người nhạy cảm, tâm lý thiếu ổn định. Nừu không nắm bắt được tâm lý, nguyện vọng và không có phương pháp hướng dẫn thích hợp sẽ làm cho họ nhàm chán thiếu tập trung, mất trật tự, đùa nghịch… như vậy cuộc tham quan sẽ không đạt được hiệu quả cao. Tuy nhiên cũng có một số người có ý thức hoặc sở thích tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu về Bảo tàng, họ lại có khả năng trở thành những cộng tác viên của bảo tàng. Người hướng dẫn tham quan cần cởi mở, nghiêm túc, nói to rõ ràng, đễ hiểu. Sử dụng sem kẽ những phương pháp như giới thiệu hiện vật trưng bày, ảnh trưng bày, kể chuyện, dừng lại minh hoạ những câu văn, thơ, tục ngữ, ca dao… có những chương trình học tập của học sinh, có thể đặt ra những câu hỏi đơn giản, gợi trí nhớ… để thu hút đối tượng học sinh.
Đối tượng là công nhân: Nừu đứng ở góc độ chính trị thì giai cấp công nhân là đối tượng đông và ổn định về tư tưởng, tổ chức và lập trường. Song xét theo góc độ khách tham quan bảo tàng thì đối tượng công nhân lại khá phức tạp bởi sự đa dạng về ngành nghề và môi nghành nghề lại có những tâm lý khác nhau. Do vậy khi đi tham quan bảo tàng yếu tố nghề nghiệp cũng có tác động sinh ra những nhu cầu, những tâm tư nguyện vọng khác nhau. Đối tượng này thường đi tham quan theo tốp, nhóm gia đình, hoặc cá nhân với mục đích chính là giải trí vào những ngày nghỉ, ngày tết, ngày lễ… Ngoài ra họ còn đi theo tổ chức công đoàn, cơ quan, những cuộc tham quan đó thường có chương trình, kế hoạch chặt chẽ về thời gian và tổ chức. Mục đích tham quan của đối tượng này chủ yếu để giải trí, thư giãn sau một thời gian lao động. Đặc điểm chung của đối tượng này là dễ hoà nhập, do vậy người hướng dẫn tham quan phải có thái độ trân trọng, cởi mở, vui vẻ, tạo không khí tự nhiên, thoải mái giữa người hướng dẫn và người xem. Người hướng dẫn nên chọn những hiện vật, tài liệu đặc sắc văn hoá truyền thống của các tộc người. Tránh đi sâu vào những hiện vật trìu tượng, khó hiểu như các hiện vật về tôn giáo, tín ngưỡng.
Cán bộ công chức: là lực lượng tương đối đông, được đào tạo ở các trường chuyên nghiệp, là những người có trình độ nhất định trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Mục đích tham quan của đối tượng này hết sức đa dạng, họ đi du lịch tập thể, đi vào bảo tàng để giải trí cùng gia đình, có người thấy lạ muốn vào để thoả mãn sự tò mò của mình, cũng có người muốn tìm hiểu, thậm chí nghiên cứu những vấn đề liên quan đến công việc hoặc đề tài khoa học nào đó mà họ đang thực hiện… Do vậy nhu cầu và thị hiếu của họ cũng hết sức phong phú. Người hướng dẫn cần lịch sự, nói rõ ràng, chính xác, ngắn gọn, nên chú ý đến thái độ và tâm lý của kháh mà dừng lâu hay nhanh ỏ mỗi tổ hợp trưng bày, có phong cách thoải mái, gần gũi mang tích chất trao đổi hơn là hướng dẫn.
Nông dân, những người sinh sống ở nông thôn chiếm một tỷ lệ cao. Tuy vậy họ là đối tượng ít được đi tham quan, du lịch. Do đặc điểm nghề nghiệp, điều kiện địa lý và đời sống vật chất còn nhiều khó khăn đã tạo ra một khoảng cách về mức độ hưởng thụ văn hoá so với cư dân ở thành thị. Những người thuộc đối tượng này thường đi tham quan, đi chơi giải trí vào những ngày lễ, tết hoặc các dịp du lịch do địa phương tổ chức. Họ đi theo đoàn hay từng tốp từ vài chục người hoặc 4 – 5 người. Tầng lớp nông dân đến tham quan bảo tàng thường biểu hiện cảm xúc tức thì với những phản xạ tự nhiên, do đột ngột gặp những sự việc, hiện tượng lạ tạo nên sự ngỡ ngàng của người xem bảo tàng. Bên cạnh sự ngỡ ngàng người nông dân lại dễ dàng thờ ơ với những gì mình vừa rung động, điều đó dễ hiểu qua thái độ chóng quên, rất ít khi có nhận xét, bình phẩm. Vì vậy việc đáp ứng những đòi hỏi của họ không mấy khó khăn. Người hướng dẫn tham quan cần sử dụng phương pháp: giới thiệu những mảng trưng bày về hình thái kinh tế, nhà cửa, nghề thủ công, nhạc cụ, lễ hội… giúp đối tượng này cảm thấy phảng phất có mình trong đó.
Đối tượng là lực lượng vũ trang đến tham quan bảo tàng, nhu cầu của họ không phức tạp. Khi hướng dẫn đối tượng này cần có tác phong lịch sự trân trọng, cởi mở, kết hợp xen kẽ các phương pháp hướng dẫn, mô tả bằng lời, minh hoạ thơ, ca dao, diễn đạt lưu loát, rõ ràng để khách hình dung được cảnh quan trưng bày, giúp khách hiểu được bản sắc văn hoá các dân tộc. Từ đó họ có ý thức trách nhiệm trân trọng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc mình cũng như cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Đối tượng khách nước ngoài đến tham quan bảo tàng cũng có nhiều hình thức khác nhau như đi theo tua du lịch, theo tổ chức cgính trị, kinh tế, tổ chức tài trợ, người đi tự do… Người hướng dẫn tham quan cần lịch sự, cởi mở, thể hiện lòng mến khách, chủ yếu dùng phương pháp giới thiệu khái quát, ngắn gọn, rõ ràng các mảng trưng bày. Chú ý giới thiệu đặc điểm văn hoá các dân tộc theo nhóm ngôn ngữ kết hợp với vùng miền, giới thiệu bản đồ cư trú các dân tộc trong mỗi phòng để khách dễ theo dõi, phải biết lựa chọn hiện vật, ảnh để khách hiểu nền văn hoá phong phú, đa dạng của các dân tộc Việt Nam.
Các đối tượng là những người hưu trí, mất sức, người hoạt động tự do, buôn bán nhỏ, người không có công ăn việc làm ổn định… cũng thường xuyên đến tham quan bảo tàng. Cũng có người vốn cũng là cán bộ, công chức, người có công với nước, người làm công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy… họ đã về hưu. Khi đón tiếp các đối tượng này, người hướng dẫn cần vui vẻ, cởi mở, tận tình. Giới thiệu khái quát, ngắn gọn, nắm bắt nhu cầu và tâm lý của khách để hướng dẫn sao cho hài hoà, không gò bó. Nrrn có sự trao đổi bằng câu hỏi và câu trả lời giữa người hướng dẫn và người xem, để khi kết thúc tuyến tham quan, họ thấy có ý nghĩa khi dành thời gian tham quan bảo tàng.
Hướng dẫn tham quan là công tác hết sức quan trọng trong mỗi bảo tàng. Nó được coi là chiếc cầu nối giữa bảo tàng với người tham quan. Người hướng dẫn có nhiệm vụ giúp người xem hiểu được nội dung trưng bày bảo tàng, từ đó khơi dậy niềm tự hào, ý thức trân trọng và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, lịch sử dân tộc.

Mục đích đợt tập huấn nhằm củng cố, bổ xung những kiến thức mới cho công tác nghiên cứu, sưu tầm hiện vật: Cách thức xây dựng câu chuyện hoàn chỉnh, logic về một hiện vật, xây dựng sự kiện trước mắt phục vụ cho đợt nghiên cứu, sưu tầm, triển lãm chủ đề “Trà và con người” tại Bảo tàng, thiết thực tham gia Festival trà Quốc tế sắp tới tại Thái Nguyên, diễn ra vào tháng 11 năm 2011.

Giảng dạy lớp tập huấn là các GS, TS dân tộc học, nhân học thuộc trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn như: PGS. TS Lâm Bá Nam, PGS. TS Lê Sỹ Giáo, Ths. Nguyễn Trường Giang.

Nội dung chương trình học gồm các bài học lý thuyết về dân tộc học, nhân học văn hóa. Học viên được giới thiệu về lý thuyết nhân học văn hóa – giải mã yếu tố con người trong môi trường xung quanh con người, cách thức tiếp cận nhân học, yếu tố đa văn hóa sắc tộc của các tộc người ở Việt Nam. Đợt thực hành nghiên cứu sưu tầm tại thực địa với phương pháp xây dựng một câu chuyện hiện vật cụ thể về làng chè Tân Cương.

Lớp tập huấn được đánh giá cao về kết quả đạt được. Đây là bước đi mới của Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam trong việc kết hợp giữa việc làm với việc đào tạo, bồi dưỡng nhân lực, cập nhật kịp thời kiến thức mới trong lĩnh vực Bảo tàng học và dân tộc học, từng bước tiếp cận xu thế hội nhập quốc tế của Bảo tàng VHCDT Việt Nam.